7 tips voor beginnende intervisiegroepen

Een intervisiegroep kan veel opleveren: nieuwe inzichten, betere samenwerking, scherpere reflectie en meer vertrouwen in professioneel handelen. Maar in de praktijk ontstaat dat niet vanzelf. Hoe zorg je voor veiligheid? Welke methode kies je? Wie bewaakt het proces? En wat doe je als er weerstand ontstaat in de groep?

Een goede intervisiegroep ontstaat niet vanzelf. Het vraagt om duidelijke afspraken, structuur, vertrouwen en een begeleider die het proces kan bewaken. In deze blog lees je 7 praktische tips om een beginnende intervisiegroep stevig neer te zetten.

Wat is een intervisiegroep?

Een intervisiegroep is een groep professionals die regelmatig bij elkaar komt om praktijkvragen, dilemma’s of lastige situaties te onderzoeken. Het doel is niet om snel oplossingen te geven, maar om samen te reflecteren, nieuwe inzichten op te doen en het professioneel handelen te versterken.

Binnen een intervisiegroep staat meestal één casus of leervraag centraal. De andere deelnemers stellen vragen, spiegelen, onderzoeken aannames en helpen de inbrenger om met meer helderheid naar de situatie te kijken.

Een intervisiegroep werkt het beste wanneer er sprake is van:

• Veiligheid en vertrouwelijkheid
• Duidelijke structuur
• Actieve deelname
• Gelijkwaardigheid
• Een passende intervisiemethode
• Professionele procesbegeleiding

Zeker bij een beginnende intervisiegroep is het belangrijk om hier vanaf de start aandacht aan te besteden.

1. Begin met een helder doel voor de intervisiegroep

Voordat je start, is het belangrijk om samen te bepalen waarom de intervisiegroep bestaat. Gaat het om professionele ontwikkeling? Het versterken van samenwerking? Het leren omgaan met complexe casuïstiek? Of het verbeteren van reflectievaardigheden binnen een team?

Stel bij de start vragen als:

• Waarom starten we met deze intervisiegroep?
• Wat willen we leren of ontwikkelen?
• Welke situaties of vraagstukken passen wel en niet binnen deze groep?
• Wat moet intervisie ons na een aantal maanden concreet opleveren?

Daarnaast is het ook helpend om te onderzoeken wat eerdere ervaringen met intervisie van de deelnemers in het verleden is geweest: positieve ervaringen kan helpen om de groep mee te nemen. Negatieve ervaring? Erken dit. Geef hier aandacht voor en vraag wat de deelnemer(s) nodig hebben om déze intervisie veilig te laten verlopen.

Een helder doel helpt om focus te houden en maakt het makkelijker om later te evalueren of de intervisiegroep waardevol is.

2. Maak duidelijke afspraken over veiligheid en vertrouwelijkheid

Een intervisiegroep kan alleen verdiepen als deelnemers zich veilig genoeg voelen om echte persoonlijke ontwikkelvragen in te brengen. Dat vraagt om duidelijke afspraken. Zeker in een beginnende intervisiegroep mag je niet aannemen dat veiligheid vanzelf ontstaat.

Vraag aan de groep wat zij belangrijk vinden en vraag als intervisiebegeleider ook door zodat je ten minste de volgende thema’s met elkaar hebt afgestemd:

• Wat binnen de groep wordt besproken, blijft binnen de groep
• De casusinbrenger bepaalt zelf wat hij of zij wil delen
• Deelnemers luisteren zonder oordeel
• Er wordt niet geroddeld over afwezige collega’s
• Feedback is respectvol, concreet en gericht op leren
• Iedereen neemt verantwoordelijkheid voor de kwaliteit van het gesprek
• Wat wordt er afgesproken over presentie: is intervisie verplicht of vrijblijvend? Wat doen we bij te laat komen, vaak afwezig zijn, wel/niet afmelden en bij wie?

Veiligheid betekent niet dat het altijd comfortabel moet zijn. Juist goede intervisie mag schuren. Maar deelnemers moeten erop kunnen vertrouwen dat het gesprek zorgvuldig, professioneel en respectvol blijft.

3. Kies een vaste structuur voor elke bijeenkomst

Een beginnende intervisiegroep heeft baat bij herhaling. Een vaste structuur geeft rust en voorkomt dat het gesprek alle kanten op gaat. Deelnemers weten wat ze kunnen verwachten en de begeleider kan makkelijker het proces bewaken.

Een eenvoudige structuur kan er zo uitzien:

1. Opening en check-in
2. Korte terugblik op vorige bijeenkomst
3. Inventariseren van casussen
4. Keuze van één casus
5. Verhelderen van de leervraag
6. Toepassen van een intervisiemethode
7. Inzichten en acties formuleren
8. Evaluatie van proces en samenwerking
9. Afronding en afspraken voor de volgende keer

Zonder structuur ontstaat vaak de neiging om direct advies te geven. Met structuur blijf je langer in de onderzoekende houding, en dat is precies waar intervisie krachtig wordt.

4. Werk met een passende intervisiemethode

De juiste intervisiemethode helpt om het gesprek te verdiepen en te vertragen. Voor een beginnende intervisiegroep is het verstandig om te starten met een methode die overzichtelijk is. Denk aan een kernmodel, incidentmethode of succesmethode. Kies liever één methode en oefen die goed, dan dat je elke bijeenkomst iets nieuws probeert. Naarmate de intervisiegroep meer ervaring krijgt, kun je variëren met andere werkvormen en methodieken.

5. Zorg voor een goede casus en leervraag

Niet elke situatie is meteen geschikt voor intervisie. Een goede casus is concreet, actueel en verbonden aan het handelen van de casusinbrenger. Het gaat dus niet alleen om wat een ander doet, maar vooral om de vraag: wat maakt deze situatie lastig voor mij, en wat kan ik hierin leren?

Een sterke leervraag begint vaak met formuleringen als:

• Hoe kan ik omgaan met…?
• Wat maakt dat ik vastloop in…?
• Hoe blijf ik professioneel wanneer…?
• Welke keuze past bij mijn rol in…?
• Wat zegt mijn reactie op deze situatie over mijn manier van werken?

Een valkuil is dat de leervraag te breed of te oplossingsgericht wordt. Bijvoorbeeld: “Hoe los ik dit probleem met mijn collega op?” Een betere intervisievraag zou zijn: “Hoe kan ik duidelijker mijn grenzen aangeven in de samenwerking met deze collega?”

Hoe scherper de leervraag, hoe groter de opbrengst van de intervisiegroep.

6. Leer omgaan met weerstand in een intervisiegroep

Weerstand hoort bij groepsprocessen. Zeker bij een beginnende intervisiegroep kan weerstand ontstaan, omdat deelnemers moeten wennen aan reflectie, kwetsbaarheid, vertraging en het stellen van open vragen.

Omgaan met weerstand in groepen begint met het herkennen ervan. Weerstand is niet altijd luid of zichtbaar. Soms uit het zich juist subtiel.

• Deelnemers blijven stil
• Iemand maakt cynische opmerkingen
• Deelnemers geven vooral advies
• Iemand relativeert de casus steeds
• De groep wil snel naar oplossingen
• Deelnemers komen te laat of haken mentaal af
• Iemand zegt: “Dit werkt toch niet in de praktijk”
• Er wordt veel gepraat, maar weinig onderzocht

Belangrijk is om weerstand niet meteen te zien als lastig gedrag. Vaak is weerstand een signaal. Er kan onzekerheid onder zitten, onduidelijkheid over het doel, gebrek aan veiligheid, angst om beoordeeld te worden of irritatie over de gekozen methode.

Hoe ga je om met weerstand in groepen?

Een intervisiebegeleider kan weerstand bespreekbaar maken zonder te forceren. Dat doe je door te vertragen, te benoemen wat je ziet en de groep uit te nodigen om samen te onderzoeken wat er gebeurt. Voorbeelden van helpende interventies:

• “Ik merk dat we snel naar oplossingen gaan. Zullen we nog even terug naar de vraag achter de vraag?”
• “Ik zie dat het stil wordt. Wat gebeurt er op dit moment in de groep?”
• “Er klinkt wat twijfel over deze werkvorm. Wat hebben jullie nodig om hier goed mee te kunnen werken?”
• “Ik hoor meerdere adviezen. Zullen we eerst nog drie verdiepende vragen stellen?”
• “Wat maakt dit onderwerp spannend of lastig om te bespreken?”

Weerstand hoeft dus niet weggepoetst te worden. Sterker nog: wanneer je weerstand zorgvuldig bespreekt, kan het juist leiden tot verdieping. De groep leert dan niet alleen over de casus, maar ook over de samenwerking en groepsdynamiek.

7. Evalueer niet alleen de inhoud, maar ook het proces

Veel intervisiegroepen sluiten af met de vraag: “Wat neem je mee?” Dat is waardevol, maar niet genoeg. Zeker bij een beginnende intervisiegroep is het belangrijk om ook het proces te evalueren.

• Hoe hebben we vandaag samengewerkt?
• Bleven we goed bij de methode?
• Was er voldoende veiligheid?
• Hebben we genoeg verdiept?
• Wat deden we goed als groep?
• Wat willen we de volgende keer anders doen?
• Hoe ging het met luisteren, vragen stellen en oordelen uitstellen?

Door regelmatig te evalueren, groeit de kwaliteit van de intervisiegroep. Deelnemers leren niet alleen van de casus, maar ook van de manier waarop zij samen reflecteren.

Verder groeien als intervisiebegeleider?

Wil je leren hoe je een intervisiegroep professioneel opstart, begeleidt en afrondt? Bekijk dan de training tot intervisiebegeleider. Tijdens deze training leer je onder andere hoe je intervisiegroepen begeleidt, duidelijke afspraken maakt over veiligheid en vertrouwelijkheid, methodieken inzet en het proces bewaakt. De training bestaat uit 3 dagen en is sterk praktijkgericht.

Begeleid je al intervisiegroepen en wil je jouw rol verder aanscherpen? Dan kan supervisie op intervisie helpen. Hierbij kijkt een ervaren supervisor mee met jouw intervisiesessie en ontvang je gerichte feedback op je rol, structuur, veiligheid en groepsdynamiek.

Wil je blijven verdiepen als intervisiebegeleider? Dan zijn de intervisie masterclasses interessant. Deze online sessies richten zich op thema’s zoals verdiepende intervisiemethoden, begeleidingsvaardigheden, complexe casuïstiek en veiligheid.